TPACK na Educação Musical
os primeiros levantamentos de uma Revisão Sistemática de Literatura
Palavras-chave:
TPACK, Ensino Superior de Música, Revisão Sistemática de LiteraturaResumo
Este trabalho apresenta parte de uma pesquisa de doutorado em desenvolvimento, cujo objetivo é investigar a produção científica que articula os conceitos de TPACK (Technological Pedagogical Content Knowledge) e Educação Musical no contexto do Ensino Superior. Trata-se de uma Revisão Sistemática de Literatura (RSL), fundamentada no Protocolo PRISMA 2020. A proposta parte da compreensão de que o modelo TPACK pode subsidiar a formação inicial e continuada de professores de Música, ao integrar conhecimentos tecnológicos, pedagógicos e musicais. Apresenta-se uma contextualização teórica sobre o modelo TPACK, sua relação com a base de conhecimento docente e os desafios da Educação Musical diante das tecnologias digitais. Para o presente trabalho, fizemos um pequeno recorte, pois trata-se dos primeiros levantamentos realizados. Assim, os resultados apresentados nesta comunicação têm como fundamento a literatura encontrada na base de dados Scopus e na plataforma SciSpace sobre “TPACK” e “Educação Musical”. A expectativa é a de que os resultados desta RSL contribuam para a consolidação de práticas formativas que reconheçam a complexidade do trabalho docente musical na contemporaneidade, especialmente diante das demandas trazidas pela cultura digital.
Downloads
Referências
BELL, Adam Patrick; ADU-GILMORE, Leila. Appropriately eclectic: Music technology and popular music education. Journal of Popular Music Education, v. 7, n. 3, p. 235–239, 2023. Disponível em: https://doi.org/10.1386/jpme_00124_2
COLABARDINI, Júlio César de Melo. Ensinar e aprender música na cultura digital: crenças e concepções de estudantes de um curso de licenciatura em música. Revista da Abem, v. 30, n. 1, e30104, 2022.
COLÁS-BRAVO, Pilar; HERNÁNDEZ-PORTERO, Guadalupe. El acceso del profesorado de Música a la docencia en Educación Secundaria. Profesorado. Revista de Currículum y Formación de Profesorado, v. 26, n. 2, p. 319-339, 2022. DOI: 10.30827/profesorado.v26i2.17005
FÖRSTER, Andreas; SCHNELL, Norbert. Designing accessible digital musical instruments for special educational needs schools – A social-ecological design framework. International Journal of Child-Computer Interaction, v. 41, p. 100666, 2024.
HAVRE, Sigrid Jordal; VÄKEVÄ, Lauri; CHRISTOPHERSEN, Catharina R.; HAUGLAND, Egil. Playing to learn or learning to play? Playing Rocksmith to learn electric guitar and bass in Nordic music teacher education. British Journal of Music Education, v. 36, n. 1, p. 21-32, 2019. DOI: 10.1017/S026505171800027X
MACRIDES, Elena; ANGELI, Charoula. Investigating TPCK through music focusing on affect. The International Journal of Information and Learning Technology, v. 35, n. 3, p. 181-198, 2018. Disponível em: https://doi.org/10.1108/IJILT-08-2017-0081
MISHRA, Punya; KOEHLER, Matthew J. Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge. Teachers College Record, 108(6): 1017-1054, 2006.
MIZUKAMI, Maria da Graça Nicoletti. Aprendizagem da docência: algumas contribuições de L. S. Shulman. Revista do Centro de Educação, v. 29, n. 2, jul./dez. 2004, UFSM: 2004. Disponível em: https://periodicos.ufsm.br/reveducacao/article/view/3838. Acesso em: 28 mai. 2025.
SHULMAN, Lee. Those who understand: Knowledge growth in teaching. Educational Researcher, v. 15, n. 2, p. 4-14, 1986.
SOSZYŃSKI, Piotr. Learning ecology of music teachers' TPACK. Technology, Pedagogy and Education, v. 31, n. 1, p. 85–102, 2022. DOI: 10.1080/1475939X.2021.1968943
SPIEKER, Benno. Towards a sustainable, student-centred approach for technology-supported music education: A Dutch perspective. Journal of Music, Technology & Education, v. 13, n. 2-3, p. 259–282, 2021. Disponível em: https://doi.org/10.1386/jmte_00026_1
SUŠIĆ, Blaženka Bačlija; PALIĆ, Martina Mičija. Digital Competencies in the Context of Preschool Music Education. International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education (IJCRSEE), v. 10, n. 2, p. 77-87, 2022.
WOLF, Motje; YOUNIE, Sarah. The Development of an Inclusive Model to Construct Teacher's Professional Knowledge: Pedagogic content knowledge for sound-based music as a new subject area. Organised Sound, v. 24, n. 3, p. 274-288, 2019. DOI: 10.1017/S1355771819000347